دوران تجدد طب إيراني چنان كه در بالا مسطور گرديد بهترين ادوار طب كشور ما ( بدون در نظر گرفتن طب معاصر ) در دوران اسلامى تا عهد مغول بود . اما تجدد طب إيراني از طلوع دخيره خوارزمشاهى تأليف سيد إسماعيل گرگانى شروع مىگردد كه در سطور آتى از آن صحبت خواهيم كرد بايد دانست كه عموم كتب طبي در دوران تمدن اسلامى جز چند كتاب طبي كه به زبان پارسى بوده بقيه به زبان عملي آن دوران يعنى عربى بوده است چنان كه محمد بن زكرياى رازي طبيب عاليشأن إيراني تمام مؤلفات طبي وغير طبىاش به زبان عربى بوده است . قديم‌ترين كتاب طبي پارسى كه كتاب " الانبيه عن حقايق الأدوية " تأليف " أبو منصور موفق بن علي الهروي " طبي فارسي است ( كه نسخه‌اى از آن در كتابخانه دولتي وين ( اطريش ) موجود است ) وكتاب " هدايه أبو بكر اخرينى " است ولى پس از تحقيقاتى كه عدهء از محققين بمانند مرحوم علامه قزوينى وآقاى مجتبى مينوى نموده‌اند چنين معلوم مىشود كه به احتمال قوى قديم‌ترين كتاب طبي فارسي كتاب " هدايه أبو بكر اخوينى " باشد . اسم ديگر كتاب " هداية المتعلمين " است كه نسخه بسيار قديمى است واكنون در كتابخانه بدلئيان شهر اكسفور انگلستان موجود است ومعروف چنين است كه اين نسخه در كتابخانه ذيقيمت شاهزاده فرهاد ميرزا معتمد الدولة بوده وسپس به كتابخانه بدلئيان انتقال يافته است . سبك وسياق كتاب بمانند كتب قرن چهارم وپنجم هجرى قمري است ومؤلف شاگرد شاگرد محمد زكرياى رازي است وبدين ترتيب مىتوان نتيجة گرفت كه قطعا تافوت رازي پزشك نامى إيران 314 يا 320 هجرى قمري وپس از وى تا مدتي كتاب طبي به زبان پارسى تحرير نگرديده تا دوران ابن سينا يعنى قرن پنجم هجرى قمري كه ابن سينا كتب چندى به فارسي نوشته است . ( براي اطلاع زيادتر رجوع شود به مجله يغما سال سوم شماره دوازدهم مقاله آقاى مجتبى مينوى وهمچنين به تعليقات چهار مقاله ( مقاله چهارم ) صفحات 6378 ، 384 ) ابن سينا مؤلفاتى معدود ومحدود در طب به فارسي دارد كه انگشت شمار مىباشد بمانند رساله نبض ورساله جوديه ( يا منسوب بوى ) ( رجوع شود برساله جوديه تصنيف شيخ رئيس أبو علي سينا با مقدمه وحواشي وتصحيح دكتر محمود نجم آبادي كه از طرف انجمن آثار طبي طبع شده 1330 شمسي تهران ) . درباره كتب كحالى كتابي بنام " نورالعيون " تاليف ابوروح محمد بن منصور بن أبي عبد الله گرگانى كه به سال 480 هجرى قمري در زمان أبو الفتح ملكشاه بن محمد تاليف كرده است وكتاب ديگرى كه در همين زمينه به زبان فارسي آمده كه قاعدة بايد ترجمه از همان در تذكرة الكحالين تأليف علي بن عيسى كحال نصراني بغدادي است كه در حدود سال 400 هجرى قمري تاليف وآن را به فارسي ترجمه كرده است ( رجوع شود به مقاله نافعه أستاذ سعيد نفيسى صفحات 38 تا 43 شماره أول مجله جهان پزشكى سال 1326 شمسي ) . بارى منظور آنست كه تجدد طب إيران يا به اصطلاح فرانسويها اين رنسانس ( Renaisance ) در حقيقت يادگار پزشك بزرگ إيراني زين الدين ( با شرف الدين ) أبو إبراهيم إسماعيل بن حسين بن محمد بن أحمد الحسيني الجرجاني متوفى به سال 531 هجرى قمري است . دانشمند بزرگ إيراني كه بنام سيد إسماعيل جرجانى مشهور است جنبش ونهضتى عظيم در مؤلفات طبي در تمدن اسلامى به عمل آورد وآن اين كه كتب تاليفى خود را به زبان پارسى به رشته تحرير در آورد واولين آن را بنام خوارزمشاه " ذخيرة خوارزمشاهى " نام گذارد .